به مناسبت ثبت ملی آوای باستانی مردمان لک:موسیقی لکی؛از مور تا هوره
مطلب اختصاصی لرویر:"مور “ یا”هوره لكی“ نوعی موسیقی است كه در مناطق عشایری لك زبان رایج است.اين نواي دلتنگي كه با آوازي حزين و و غمناك بدون ضرب آهنگ تنها در قالب اصوات و جملات بيان مي شود، خود پيشينه اي بس ماندگار و كهن دارد.هوره به مناسبت تقویت روحیه ایل بهنگام شركت در نبرد ٫ كوچ نمودن ٫ در سوگ عزیز از دست رفته ٫ در وصف دلاوران ایل چه آنان كه زنده اند یا درگذشته اند سر داده می شود. هوره با اینکه دارای اصالت لکی است ولی چون نوایی برخاسته از دل و بسیار گیرا است در فرهنگ لرهای فیلی و نیز کردها رسوخ کرده است وهمین قضیه باعث شده است که بعضی از قلم به دستان قوم برادر( کرد)به فکر ثبت آن به نام خود باشند که کار پسندیده ای محسوب نمی شود .هوره را می توان یک آوای باستانی لکی و در عین حال مرتبط کننده اقوام زاگرس نشین قلمداد کرد.
موسیقی لکی: از مور تا هوره
همانطور که نمیتوان مردمی را یافت که زبانی نداشته باشند تصور قومی بدون موسیقی نیز ناممکن است. موسیقی و زبان چنان به هم تنیدهاند که گویا با هم زاده شدهاند. در میان لکها موسیقی یا ساز و آواز با زندگی این مردم همزاد است و با تار و پود وجودشان گره خورده است. گرچه در مورد موسیقی لکی پژوهش درخوری صورت نگرفته و منبع مکتوب مستندی وجود ندارد (یا شاید نگارنده موفق به یافتن آنها نشده) با این حال اطلاعاتش در مورد آن دردسترس است. لکها عمدتاً در غرب کشور و در مجاورت لرها(فیلی) و کردها زندگی میکنند، دو قومیتی که از نظر موسیقی جایگاه ویژهای دارند و موسیقی در لحظات زندگیشان حضور دارد. از این حیث موسیقی لکها میبایست، طبق فرآیند اشاعه، عناصر فرهنگیای از همسایگان خود گرفته و تأثیراتی بر آنها گذاشته باشد.
هوره: موسیقی جشن
لکها در شادي و سرور آوازی بهنام «هوره» میخوانند. هوره گروهی اجرا ميشود و بدون شک از نغمههای بسیار کهن ایرانزمین است. كلمه هوره از لفظ اهوره میآید و نامگذاري آن قدمتي حدوداً هفتهزار ساله دارد. عدهای معتقدند که قدمت این موسیقی به دوران پيامبري زرتشت ميرسد و برای خواندن بخشهایی منظوم از اوستا به کار میرفته است. هوره پیش از این معنایی مذهبی و آیینی داشته ولی هماکنون در مناطق مختلف غرب کشور شکلهای گوناگونی به خود گرفته و گاه حتی اشعار خود فرد به این شیوه خوانده میشود.
مور: موسیقی عزا
لکها نگاه خاصی به مرگ دارند و دعوت کردن از آشنایان و اقوام فرد در حال مرگ و فراهم آوردن شرایطی آرام و جمعی جهت تسهیل مرگ برای فرد بخشی از فرهنگ آنهاست. در مراسم خاکسپاری نیز افراد زیادی شرکت میکنند. در این شرایط موسیقی نقش خاصی دارد و به اطرافیان متوفی کمک میکند تا راحتتر با غمشان کنار بیایند. خواندن مور با همراهی سرنا و دهل تسلیبخش غم مردمان لک است. مور از موسیقیهای باستانی است که نمونههای آن را میتوان در بین کردها و خصوصا در مناطق ایلام و کرمانشاه هم يافت. مور (مور آوردن) در بین لکها در دو حالت استفاده ميشود. هرگاه که دلتنگی و غم بر وجود یکی از آنها چیره شود به گوشهای ميروند و به مورخوانی میپردازند. زمانی هم که یکی از عزیزان فرد فوت کرده باشد داغدیدگان و اغلب زنان به صورت گروهی به خواندن مور و وصف خصایص مرحوم میپردازند. از دیگر خصوصیات مور استفاده از اشعار حماسی خصوصا بیتهای شاهنامه فردوسی است.
موسیقی لکی و اشتراکش با اقوام کرد و لر(فیلی) و نیز تشابهات بین نام نغمهها و آوازهای این اقوام (مانند مور و هوره) همه گویای وجود شباهتهایی در موسیقی این سه قوم است که البته همجواری جغرافیایی و همسایگی به این موضوع دامن میزند. به این دلیل، مطالعه در زمينه موسیقی لکی برای درک تمایز دقیق این موسیقی از موسیقی همسایگانش ضروری است.
مقدمه از شورای نویسندگان پایگاه فرهنگی لرویر است.
حامد جلیلوند(نویسنده مطلب موسیقی لکی :از مور تا هوره چاپ شده در ماهنامه سپیده دانایی)
لک مخفف لر کوچک است قومی شیعه مذهب ودارای موسیقی وسنت ها قومی مشترک با دیگر مردمان لر.